6/8/2006 - LIDHJA E PRIZRENIT, PAVARĖSIA E MALIT TĖ ZI DHE GJEOPOLITIKAT E REJA BALLKANIKE

Qėndrimi i sotėm ndaj Malit tė Zi dhe shteteve tė tjera fqinje e ndaj shteteve, qė janė trashėguese tė Fuqive tė Mėdha tė dikurshme tė Kongresit tė Berlinit, nuk duhet tė ndikohet nga objektivat e parealizuara tė Lidhjes sė Prizrenit dhe nga dėmi qė i janė shkaktuar atėherė ēėshtjes shqiptare. E dyta, pėr shkak tė koniukturave tė tashme gjeopolitike, duke pėrfshirė edhe miqėsinė me shtetet e dikurshme agresore, nuk duhet t’i ndėrrohet pėrmbajtja e vėrtetė Lidhjes sė Prizrenit dhe luftėrave shqiptare pėr shtet nacional.

Dr. Milazim KRASNIQI

Nė ditėt kur nė Kosovė dhe nė botėn shqiptare po bėhen pėrgatitjet pėrfundimtare  pėr shėnimin e  128 vjetorit tė Lidhjes sė Prizrenit, Mali i Zi rifitoi pavarėsinė e vet, tė cilėn e kishte fituar para njėqind e njėzet e tetė vjetėve, nė Kongresin e Berlinit, edhe nė dėm tė trojeve shqiptare. Por, shqiptarėt e vitit 2006 e ndihmuan rifitimin e pavarėsisė sė shtetit malazez dhe iu gėzuan kėsaj pavarėsie. Vetė shqiptarėt nė Mal tė Zi, pasardhėsit e atyre shqiptarėve qė u gjymtuan nga formimi i shtetit malazez nė tokat e tyre, votuan masivisht nė favor tė pavarėsisė. Kuotat mė tė larta tė votimit nė favor tė pavarėsisė u shėnuan nė Ulqin, nė qytetin tė cilin e patėn amputuar nga trungu shqiptar, pikėrisht pretendimet territoriale tė shtetit malazez. Njė kontigjent jo i vogėl shqiptarėsh erdhėn madje edhe nga Shtetet e Bashkuara tė Amerikės qė tė jepnin kontributin e tyre pėr fitoren e referemdumit malazez pėr pavarėsi. Edhe shqiptarėt nė Kosovė, nė Shqipėri dhe nė botėn shqiptare , u deklaruan nė favor tė pavarėsisė malazeze, si njė zhvillim pozitiv pėr tė ardhmen e tyre dhe tė rajonit. Kryeministri i Shqipėrisė, Sali Berisha, tė nesėrmen e referendumit malazez, nga Shkodra dha mesazhin e pėrshėndetjes sė rezultatit pozitiv tė referendumit, pra nga qyteti historik shqiptar, i cili qe bėrė rrafsh me tokė nga agresioni i Malit tė Zi, nė rrėmujėn e luftėrave ballkanike.

Ēka do tė thotė ky entuziazėm shqiptar me pavarėsinė e Malit tė Zi, kėtij shteti qė ka qenė njėri nga shkaktarėt e tragjedisė shqiptare tė para njėqind e njėzetetetė vjetėve, tė kohės kur u mbajt Kuvendi i Lidhjes sė Prizrenit (dhe Kongresi i Berlinit.) Poashtu, kėtij shteti qė ishte ftilluesi i Luftės sė Parė Ballkanike dhe i agresionit barbar mbi Shkodrėn dhe rrethinat e saj, po edhe i pushtimit tė egėr tė njė pjese tė Rrafshit tė Dukagjinit? A mos ėshtė ky entuziazėm i shqiptarėve tė sotėm, tregues i njė harrese, e cila konsiderohet si tepėr e rrėnjosur nė mendjen e tyre politike? Apo ėshtė tregues i shkurtpamėsisė sė tyre tė tashme politike? Apo, i tė kuptuarit se pėr kėto njėqind e njezet e tetė vjet, gjėrat kanė ndryshuar nė planin gjeopolitik dhe ato kanė sjellė tė tjera raporte tė tjera vlerėsime tė shqiptarėve edhe pėr rikthimin e pavarėsisė sė Malit tė Zi?

Pa i prekur kėsja here dy pandehmat e para, ėshtė e qartė se fjala vėrtet ėshtė pėr ndryshimin e raporteve gjeopolitike nė rajon, qė kanė sjellė edhe ndryshimin e qėndrimit tė shqiptarėve ndaj Malit tė Zi. Nė fakt, qėndrimi i shqiptarėve nė kėtė kontekst ka tė bėjė me favorin qė pritet tė rezultojė nga shpėrbėrja e ish federatės ndėrmjet Serbisė e Malit tė Zi, e cila ishte armiqėsore dhe me pretendime pėr ta mbajtur Kosovėn tė lidhur pas qerres sė vet. Bile, edhe nė Kartėn Kushtetuese e cila parashihte mundėsinė e ndarjes sė kėtyre dy republikave ish jugosllave, ėshtė vendosur qė kontinuiteti shtetėror i ish federatės Serbi-Mali i Zi t’i mbetet Serbisė, me arsyetimin e vetėm se kjo do t’i ndihmojė asaj qė tė pėrpiqet  ta mbajė Kosovėn brenda atij “kontinuiteti shtetėror”. Pra, Mali i Zi nuk konsiderohet aq armiqėsor sa Serbia dhe kjo paraqet edhe tharmin e ndryshimit tė qėndrimit shqiptar ndaj shkėputjes sė Malit tė Zi, i cili edhe i shkėptur mban pėr vete tokat shqiptare tė aneksuara nė kohėn e Lidhjes sė Prizrenit, i cila si organizatė politiko-ushtarake, ka luftuar me armė nė dorė pėr t’i mbrotjur ato territore shqiptare, nga pushtimi malazez. Kalkumimi politik dhe gjeopolitik elemenar ėshtė se Mali i Zi i pavarur do tė inkuadrohet nė Kartėn e Adriatikut, ku bėjnė pjesė Kroacia, Shqipėria dhe Maqedonia, me ēka do tė forcohet brezi bregdetar i Adriatikut, nėn influencėn e Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės, duke pėrjashtuar ēfarėdo mundėsie tė influencės serbo-ruse. Poashtu llogaritet se Mali i Zi si shtet i pavarur do tė inkuadrohet mė shpejt edhe nė strukturėn ushtarake Partneriteti pėr Paqe, e cila i pėrrgatit shtetet ballkanike (tė tė ashtuquajtur Ballkani Perėndimor) pėr anėtarėsim nė  NATO.  Zhvillimi imėtejshėm parashikon edhe mundėsinė anėtarėsimit mė tė shpejtė nė strukturat e Bashkimin Europian dhe nė integrimet e gjera euro-atlantike. E kjo ka ndikimin e vet edhe nė pėrshpejtimin e integrimit tė rajonit, duke pėrfshirė Shqipėrinė, Kosovėn dhe Maqedoninė, pra, pjesėt kryesore tė kombit shqiptar, tė cilat filluan tė fragmentihen nė kohėn kur u formua Lidhja e Prizrenit.

Natyrisht, nė planin politik, ėshtė mė se e qartė se mbetja e Serbisė pa njė federatė qoftė dhe artificiale, sikundėr ishte ajo me Malin e Zi, e bėnė shumė mė tė logjikshme e tė paalternaitvė edhe pavarėsinė e shpejtė tė Kosovės.

Kur shikohen kėto zhvillime gjeopolitike, tė cilat llogaritet se po sjellin favore konkrete edhe pėr shqiptarėt, duke korrigjuar diēka nga krimi qė u  bė ndaj tyre para njėqind e njėzet e tetė vjetėve nga fqinjtė malazez, serbė, bullgarė e grekė dhe nga Fuqitė e Mėdha tė asaj kohe, shtrohet pyetja: mos janė konsumuar pėrfundimisht idealet e Lidhjes sė Prizrenit? Por, pėr ta gjetur pėrgjigjen sa mė tė plotė, duhet tė pėrkujtohen idealet e saj. Dihet se ideali kryesor i Lidhjes sė Prizrenit ishte ruajtja e tėrėsisė teritoriale tė tokave shqiptare, kompakėstimi i katėr vilajeteve nė njė njėsi administrative dhe administrimi i saj nga vetė shqiptarėt, duke nėnkutpuar edhe arsimimin nė gjuhėn shqipe dhe administarėn vendore nė gjuhėn shqipe. Vetėm ky pėrkujtim i shpejtė, na  e bėn tė qartė se ai ideal qė nuk ėshtė pėrmbushur, nuk mund tė jetė as i konsumuar. Por, ka ndryshuar konteksti gjeopolitik e bashkė me kėtė ka ndryshuar edhe ideali i shqiptarėve nė ditėt tona. Nė kėtė aspekt, njė pėrparėsi e shqiptarėve ėshtė se nuk mbetėn peng tė kujtimit tė hidhur historik, sikundėr kanė mbetur fqinjėt e tyre serbė, tė cilėt idealin e vet kombėtar tė sotėm, e ndėrtojnė mbi tė kaluarėn mesjetare. Ky anakronizėm i ka bėrė qė tė jenė agresorė kundėr fqinjve tė vet nė vitet e nėntėdhjetė tė shekullit XX, qė tė konfrontohen edhe me komunitetin ndėrkombėatr dhe tė mbeten edhe sot tė izloluar, pėr shkak tė nostalgjive tė vjetra kleronacionlaiste dhe fashiste.

Nė rastin e shqiptarėve, ndryshimi i aspiratave nacionale nė realitetet e reja gjeopolitike, ka rezultuar me ndryshimin pozitiv tė qėndrimit tė komunitetit ndėrkombėtar ndaj tyre. Por, ne shqiptarėve na  mbetet ta gjejnė ku ėshtė vija, nėn tė cilėn ndryshimi nuk bėn tė prekė.  Nė kėtė aspekt, duhet bėrė dy veprime paralele: e para, qėndrimi i sotėm ndaj Malit tė Zi dhe shteteve tė tjera fqinje e ndaj shteteve qė janė trashėguese tė Fuqive tė Mėdha tė dikurshme tė Kongresit tė Berlinit, nuk duhet tė ndikohet nga objektivat e parealizuara tė Lidhjes sė Prizrenit dhe nga dėmi qė i janė shkaktuar atėherė ēėshtjes shqiptare. E dyta, pėr shkak tė koniukturave tė tashme gjeopolitike, duke pėrfshirė edhe miqėsinė me shtetet e dikurshme agresore, nuk duhet t’i ndėrrohet pėrmbajtja e vėrtetė Lidhjes sė Prizrenit dhe luftėrave shqiptare pėr shtet nacional.

Nė tė vėrtetė kėto dy ngatėrrime kanė ndodhur shpesh nė mendimin politik shqiptar e ndonjėherė edhe nė vetė historiografinė shqiptare. Por ėshtė e qartė se as mbetja peng nė tė kaluarėn e hidhur nuk ndihmon qė tė orientohemi nė realitetin e  sotėm gjeopolitik, sikundėr qė as harresat e tė kaluarės, pėr t’ u rreshtuar nė kampet e tashme fitimtare nuk na ndihmojnė qė tė imponohemi si komb me identitet tė qėndrueshėm dhe me kėrkesa tė qarta e realiste.

Rrethanat pėr kthjellimin e gjėrave janė mė se tė favorshme nė njėqind e njėzet e tėtė vjetorin e Lidhjes sė Prizrenit, nė ēka kontribuuar edhe pavarėsia e tashme e Malit tė Zi. Krejt nė kundėrshtim me ndikimin qė ka pasur pranimi i atij shteti, nė dėm tė shqiptarėve, pikėrisht para njėqind e njėzet e tetė vjetėve.         

5 qershor 2006